jun 26 2017

Verschil tussen Dunning-Kruger-effect en anosognosie

Het Dunning-Krugereffect is een psychisch verschijnsel dat optreedt bij incompetente mensen die juist door hun incompetentie het vermogen missen om in te zien dat sommige van hun keuzes en gedragingen verkeerd zijn.

Anosognosie, nosagnosie of nosoagnosie daarentegen is de ziekelijke ontkenning van de eigen ziekte door een patiënt en treedt meestal op na of in combinatie met een beroerte. Anosognosie is een gebrek aan inzicht, bewustzijn of herkenning van een patiënt voor zijn ziekte en de gevolgen daarvan; een verstoord of ontkend ziekte-inzicht. De naam is een samentrekking van de Griekse woorden ‘nosos’ (ziekte) en ‘gnosis’ (kennis).

De overeenkomst tussen beide ziektebeelden is dat de patiënt het vermogen mist om een deel van zijn eigen disfunctioneren te onderkennen. Maar de verschillen zijn des te groter.

Dunning-Kruger effect

In 1995 overviel McArthur Wheeler zonder blikken of blozen op klaarlichte dag twee banken in Pittsburgh. Tot zijn grote verbazing werd hij nog dezelfde dag, nadat de beelden van beveiligingscamera’s op het nieuws waren getoond, gearresteerd. In de verhoorkamer staarde hij naar de beelden van hem in de bank en stamelde: “Maar ik droeg toch sap…?“ Wheeler was er van overtuigd dat hij onzichtbaar zou zijn voor de beveiligingscamera’s als hij zijn gezicht in zou smeren met citroensap.

Mensen die werkelijk bovengemiddeld competent zijn hebben juist de neiging om zichzelf te onderschatten. Incompetente mensen overschatten zichzelf vaak, waardoor zij zichzelf bovengemiddeld competent wanen. Ze slaan zichzelf hoger aan dan zij die in werkelijkheid veel competenter zijn. Competente mensen hebben daarentegen de neiging om zichzelf juist te onderschatten en aan zichzelf te twijfelen. Competente mensen gaan er vaak vanuit dat anderen net zo capabel zijn als zijzelf, terwijl dit meestal niet zo is. Het verschijnsel is waargenomen door tal van filosofen, waaronder Bertrand Russell. Hij omschreef het effect in zijn essay The Triumph of Stupidity (1933) waarin hij onder andere schreef: “In de wereld van vandaag lopen de domkoppen over van zelfverzekerdheid, terwijl de slimmeriken een en al twijfel zijn“. Eerder schreef Charles Darwin al dat ”onwetendheid vaker dan kennis tot zelfvertrouwen leidt”.

Het verschijnsel is daadwerkelijk onderzocht door David Dunning en Justin Kruger. Ze stelden in hun hypothese dat een incompetent individu de mate waarin zijzelf over een vaardigheid beschikken, overschatten. Daarnaast wordt de betreffende vaardigheid niet in anderen herkent, heeft diegene geen enkel besef van de ernstige mate waarin hij of zij tekortschiet en ziet men na een grondige training in de vaardigheid wel in dat ze voorafgaand aan de training tekortschoten. De hypothese werd in het onderzoek bevestigd.

Zelfbeeld bijstellen

In een vervolgonderzoek vroegen Dunning en Kruger de slechtst en best presterende studenten terug te komen. Ze vroegen hen om de testresultaten van hun medestudenten te beoordelen en daarna nogmaals hun eigen prestaties in te schatten. Zo wilden de onderzoekers zien of de studenten in staat waren hun eigen prestaties te vergelijken met die van anderen, en op basis daarvan hun zelfbeeld aan te passen. De slimme studenten konden dit prima: zij schatten hun eigen kunnen hoger in, nadat ze de prestaties van anderen hadden gezien. Bij de incompetenten ontbrak deze zelfreflectie echter grotendeels. Zij zagen niet in dat anderen het er beter van afbrachten dan zijzelf. Psychologen zoeken de verklaring voor het Dunning-Kruger-effect in de metacognitie, het vermogen om je eigen kennis te overzien. Mensen die niet zo slim zijn, ontbreekt het ook aan deze metacognitie. Zij kunnen hun eigen prestaties niet overzien of vergelijken met die van anderen, en denken daardoor dat ze het eigenlijk best goed doen. Mensen die wél slim zijn, denken dat wat zij kunnen helemaal niet zo bijzonder is en zijn er daarom toe geneigd zichzelf te onderschatten. Zij bezitten echter wel voldoende metacognitie om hun zelfbeeld te kunnen bijstellen als zij hun prestaties vergelijken met die van anderen.

Onlangs kwam President Trump in het nieuws doordat zijn gedrag werd vergeleken met het Dunning Kruger effect. Onvolwassenheid wordt het thema van zijn presidentschap. Zijn antwoorden in interviews zijn nooit lang, tweehonderd woorden maximaal, maar in die tijd weet hij door vier of vijf onderwerpen te snellen en te concluderen dat de media hem slinks behandelen. Zijn slechte concentratievermogen maakt het lastig feiten te leren. Hij is slecht ingelicht over zijn eigen beleid en maakt een zooitje van zijn spreekpunten. Trump heeft altijd bevestiging nodig om zijn gevoel van eigenwaarde op peil te houden. Hierdoor zoekt hij wanhopig naar goedkeuring en vertelt hij ongeloofwaardige, heldhaftige verhalen over zichzelf. Hij heeft duidelijk last van het dunning-krugereffect: hij is te onbekwaam om te begrijpen dat hij onbekwaam is.
Hij wil dat mensen van hem houden, dus vertelt hij interviewers constant dat hij geliefd is. Als je Trump moet geloven, liep elke afspraak twee uur uit omdat zijn gasten hem zo geweldig vonden. Hij is een zevenjarig jongetje dat de instemming nodig heeft van degenen die hij bewondert.

Anosognosie betekent letterlijk ‘het niet herkennen van ziekte’. Het draait in dit geval specifiek om een eigen aandoening. De patiënt heeft zelf de oprechte overtuiging dat er niets mis met hem of haar is, omdat het lichaam niet de juiste signalen doorgeeft. Dit komt bijvoorbeeld voor bij hemiplegie, blindheid (syndroom van Anton), schizofrenie, geheugenstoornissen en persoonlijkheids- en gedragsstoornissen. Anosognosie kan zorgen voor een bemoeilijking van de behandeling, omdat de patiënt de noodzaak niet inziet om daaraan mee te werken.

Mogelijke oorzaken

Voor het optreden van anosognosie bestaan verschillende theoretische verklaringen. Er zijn zowel hypothesen voor diffuse hersenbeschadiging, een psychologisch verdedigingsmechanisme als voor focaal hersenletsel. Voor behandeling wordt rekening gehouden met voorafgaand klinisch onderzoek. Hoewel de precieze oorzaak van anosognosie niet definitief is aangetoond, wordt algemeen aangenomen dat het een gevolg is van een defect in de hersenen. Mensen die beschadigingen in de frontale kwab hebben (het centrale gebied van de hersenen) lopen meestal het hoogste risico van de aandoening. Een van de belangrijkste taken van de frontale kwab is het oordeel.  Schade aan de wandbeenkwab (het deel van de hersenen net achter de frontale kwab), kan ook bijdragen aan de symptomen omdat hier de perceptie huist. Een van de meest voorkomende aandoeningen die worden gekoppeld aan anosognosie is de bipolaire stoornis. Bipolaire stoornis is een psychische aandoening die bij iemand oncontroleerbare stemmingswisselingen  veroorzaakt als gevolg van een onbalans in de niveaus van neurotransmitters in de hersenen. Mensen met een bipolaire stoornis kunnen hun eigen symptomen niet als iets buitengewoons herkennen, omdat voor hen normale stemmingswisselingen zijn. Anosognosia heeft geen bewezen genezing of behandeling.

Bronnen:

    Justin Kruger en David Dunning. Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 77, December 1999

    Frans Prins e.a. Feedback for General Practitioners in Training: Quality, Styles, and Preferences. Advances in Health Sciences Education, Vol. 11, 2006

    Brian Hodges e.a. Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence: Novice Physicians Who Are Unskilled and Unaware of It. Academic Medicine, Vol. 76, 2001

    David Dunning e.a. Flawed Self-Assessment Implications for Health, Education, and the Workplace. Psychological Science in the Public Interest December 2004

    Iain A. McCormick e.a. Comparative perceptions of driver ability— A confirmation and expansion. Accident Analysis & Prevention, Vol. 18, 1986

2 reacties

  1. En dan komt er bij Trump ook nog eens bij dat die narcistisch is.

    Narcisme is een freudiaanse term uit de psychologie. Het is een vorm van gedrag dat wordt gekenmerkt door een obsessie met de eigen persoonlijkheid (vaak het uiterlijk), egoïsme, dominantie, ambitie en gebrek aan inlevingsvermogen. Iemand die narcistisch gedrag vertoont, noemt men een narcist.

    https://nl.wikipedia.org/wiki/Narcisme

  2. Helemaal waar. Wat mij betreft. Narcisten herkennen hun eigen ziektebeeld ook nooit trouwens…. 😛

Geef een reactie

Your email address will not be published.

%d bloggers liken dit:
Spring naar werkbalk